netplek Initiatiefgroep Natuurbeheer in Delft | ind@datadelft.com

Natuurvriendelijke oevers; argumenten in een notedop

  1. De ene oever is de andere niet
  2. Biodiversiteit door het scheppen van gradiënten
  3. Schematische weergave van typen natuurvriendelijke oever
  4. Effecten van natuurvriendelijke oevers respectievelijk steil beschoeide oevers op de waterkwaliteit
  5. Natuurvriendelijke oevers in de nabijheid van Delft
  6. Uitgebreide literatuuropgave

1. De ene oever is de andere niet!

De omstandigheden kunnen per oever sterk verschillen, bijvoorbeeld wat betreft:
  • grondsoort
  • bezonning
  • wind/oriëntatie
  • oevergebruik
  • functie van het water
  • doorstroomprofiel
  • oeverhelling/ beschikbare ruimte
  • onderhoudsmogelijkheden
  • afstroming en uitspoeling
  • het stedelijk landschap
  • kansen op vegetatieontwikkeling
Met zulke per locatie verschillende omstandigheden is het zaak dan ook een oplossing te kiezen waarin met deze specifieke omstandigheden rekening wordt gehouden.

2. Biodiversiteit door het scheppen van gradiënten:

  • nat - droog
  • zout - zoet
  • hoger - lager
  • alkalisch - zuur
  • klei - veen
  • voedselrijk - voedselarm
Het begrip "natuurvriendelijke oever" wordt al gauw geassocieerd met natuurhobby, alsof het zou gaan om iets dat eigenlijk niet in een stedelijke omgeving thuishoort maar wat door natuurliefhebbers wel leuk gevonden zou worden.

Niet dat natuurvriendelijke oevers in al hun verscheidenheid niet een aangenamer beleving van de stad mogelijk maken - dat is zonder twijfel het geval - maar natuurvriendelijke oevers vertegenwoordigen een veel groter belang.

3. Schematische weergave van typen natuurvriendelijke oever

vergelijking

Het gaat er nl. om dat goed aangelegde natuurvriendelijke oevers in vergelijking met de oversimpele steile, hardbeschoeide oevers tal van aantrekkelijke kanten hebben. We noemen:
  • (veelal) veel lagere aanlegkosten door (bij onderwaterconstructie) goedkoper en minder materiaal
  • zeer lange levensduur van onderwaterconstructies
  • variatie in (stads)beelden door variatie in oevervormen
  • beleving: ruimte maken van de overgangszone tussen water en land
  • het scheppen van voorwaarden voor de ontwikkeling van een veelsoortige levensgemeenschap van planten en dieren langs de oevers en in het water (zélfs bij zeer voedselrijk water), een levensgemeenschap die - bahalve voor een behoorlijk ecosysteem - ook zorgt voor:
  • de afbraak en opname van milieubelastende stoffen in het water en die daardoor bijdraagt aan de verbetering van de kwaliteit van de hele sloot of vijver.
Verder:
  • vermindering van de baggervorming (door beperking van de algenvorming die het gevolg is van de ontwikkeling van water- en oeverplanten) en dus van de uitgaven voor baggeren
  • meer ruimte voor waterberging

4. Schema van effecten van natuurvriendelijke oevers respectievelijk steil beschoeide oevers op de waterkwaliteit          terug naar begin

Knelpunten

Het onderhoud vraagt
  • kennis van vegetatieontwikkeling en de effecten ervan op de oeverbescherming;
  • bereidheid het gedrag van de oever niet routinematig te benaderen, maar de daadwerkelijke ontwikkeling te volgen en eventueel bij te sturen;
  • het afstemmen van het werk uiteenlopende disciplines als constructeurs, waterbeheerder,groenbeheerders en ecologen
  • bereidheid niet slechts naar beelden toe te werken, maar vooral naar het proces te kijken.

5. Natuurvriendelijke oevers in de nabijheid van Delft       terug naar begin

Natuurvriendelijke oevers in en om Delft beslaan maar een paar procent van de totale oeverlengte. Toch zijn er grote, interessante voorbeelden te vinden, soms met een experimenteel karakter, zoals langs de Berkelse Zweth, een oever met zware golfbelasting en toch een succesvolle natuurvriendelijke oplossing.

Langs de Vlaardingse vaart bij de Vlietlanden bestaat de oever uit steenstort, wat een minder inheems beeld oplevert, maar toch een zeer natuurrijke oplossing biedt.

Een fraai stedelijk voorbeeld is te vinden in de Pijnackerse wijk Klapwijk, waar een simpele onderwaterschoeiing met plasberm veel natuur en een aantrekkelijk straatbeeld oplevert. In het Haags Waterplan is in de eerste fase (tot 2002) ca. 30 km natuurvriendelijke oever voorzien (waar overigens door de ongunstige uitgangssituatie soms een relatief hoog bedrag aan aanlegkosten mee gemoeid is) en in het Waterplan Delft is de doelstelling dat uiterlijk in 2003 20% van de stedelijke oevers (totaal 69 km) natuurvriendelijk wordt.

Voorbeeld van oud en nieuw: Waterplan Den Haag (fotomontage)     terug naar begin

  • Erosie van onverdedigde oevers, CUR-rapport 96-7, Gouda 1996 (gaat over vaarwegoevers)
  • Kansen voor natuurlijke zuivering, brochure ministerie van VROM, juni 1997
  • Leefbaar Laagland, red. G.P. v.d. Ven, Matrijs, Utrecht 1993
  • Leve de Sloot!, pleidooi voor een mest- en bestrijdingsmiddelenvrije strook, stichting Natuur en Milieu en de milieufederaties, december 1994
  • Maaionderhoud waterlopen, handleiding voor het programma MWW (versie 2.1), E.P. Querner, SC-DLO/Staringcentrum, 1995
  • Milieuvriendelijke Oevers, onderzoek van DHV Water b.v. voor de gemeente Amsterdam
  • Natuurlijke oevers in beweging, uitgave LONL
  • Natuurlijke oevers, inrichting en onderhoud, interne documentatie van Hoogheemraadschap van Delfland
  • Natuurvriendelijke oevers in het veenweide-plassengebied van West-Nederland, SAR Reeuwijk, aug. 1998
  • Natuurvriendelijke Oevers, Min V&W, dir-gen Rijkswaterstaat, DWW, CUR, Gouda 1999 - CUR 201, Belasting en sterkte - CUR 202, Oeverbeschermingsmaterialen - CUR 203, Fauna - CUR 204, Vegetatie langs grote wateren (delen 200, aanpak en toepassingen, en 206, Water- en oeverplanten, zijn nog niet verschenen)
  • Oeverplanten, over eigenschappen en toepassingen in het water- en oeverbeheer, Rijkswaterstaat, Lelystad april 1996
  • Oevers, Studierapport Integraal Waterbeheer no. 4, DHV Water b.v.
  • Ruimte voor natuurlijke zuivering, een haalbaarheidsstudie, Waterloopkundig Lab. + SME i.o.v. projectgroep NW4, jan. 1997 • hoofdrapport • achtergronddocument
  • Signaaladvies Natuurvriendelijke Oevers RMNO, Rijswijk 1993
  • Stek Tachtig, deelnota 2, Ned. Ver. van Sportvissersfederaties, Amersfoort, 1985
  • Tropisch hardhout ... enige keus?, RWS 1992
  • Van deeloplossingen naar integraal waterbeheer, St N&M en 12 Milieufederaties, december 1998
  • Vol van Water, de meningen gepeild, brochure over de reacties op de visienotitie Ruimte voor Water, juli 1996
  • Water Kader, Vierde Nota waterhuishouding, regeringsvoornemen, Samenvatting, Den Haag nov. 1997
  • Water natuurlijk!, water als ordenend principe, brochure van de st. Natuur en Milieu e.a., maart 2000
  • Water op de grens, verslag veldsymposium over de Europese kaderrichtlijn water, St. Natuur en Milieu, juni 2000
  • Water op de Kaart, Waterverkenningen, RIZA en RIKZ, Lelystad februari 1999
  • Water voor Nu en Later, brochure over de 3e Nota Waterhuishouding, VROM 1989
  • Water, modellen van een duurzame waterketen, DTO sleutel, DTO 1998
  • Water: van de ecologische kant; ecologisch omgaan met water en oevers in Noord-Holland, prov. Noord-Holland, Haarlem 1993
  • Waterhuishoudingsplan 1991-1995, provincie Zuid-Holland, februari 1991
  • WaterKader, Vierde Nota waterhuishouding, Regeringsbeslissing, MIN V&W, dec. 1998
  • Waterkader, Nota van Antwoord Vierde Nota waterhuishouding, MIn V&W 1999
  • Waterkader, Vierde Nota waterhuishouding (regeringsvoornemen), min. van Verkeer en Waterstaat, september 1997
  • Watersysteemverkenningen, RWS, november 1996 • Nota watersysteemverkenningen Toekomst voor Water (samenvatting, nota en figuren in drieluikvorm); • Achtergrondnota Toekomst voor Water
  • Waterwereld; ontdekkingstocht langs visrijk waterland; artikelen over de sportvisser en de natuur, NVVS met steun van LNV
  • Werken met Water, veerkracht als strategie, Remmerswaal en Vroon, RIZA/RIKZ, Lelystad juni 2000

Literatuur over oevers

 terug naar begin

Literatuur over Water in de Stad

 terug naar begin

  • Beter Water voor Leidschendam, Grontmij, maart 1997 - beknopte versie - werkdocument
  • De vele kleuren van Delfts Water, folders, IIUE & NIDSO, Delft dec. 1999
  • Doorgroeibaarheid van geotextielen voor Riet, CUR, Gouda dec. 1997
  • Ecologisch onderzoek in de Haagse beek en de Hofvijver, Hoogheemraadschap van Delfland, maart 1996.
  • Ecologische Ontwikkelingsvisie op beheer en inrichting van de stadswateren in Amstelveen, S.P. Tjallingii e.a., IBN-rapport 222, Wageningen 1996
  • Facilitatieprogramma Water in de Stad, VROM, december 1998
  • Haags Water gaat leven, publieksfolder over de verbetering van water en oevers in Den Haag, dec. 1998
  • Haagse Beek . . . natuurlijker, uitg. Gemeente Den Haag en Hoogheemraadschap van Delfland, maart 1998
  • Integraal Waterbeheer Delft, basisstudie voor het Waterplan Delft, S.P. Tjallingii & P. van Eijk, IBN-DLO & BOOM, Delft april 1999
  • Inventarisatie Water in de Stad, VROM, september 1999
  • Plan van aanpak Haagse Beek/Hofvijver, HHR Delfland, juni 1997
  • Rein water in de stad, position paper van de stichting Reinwater over stedelijk waterbeheer, aug. 2000
  • Van het zuiverste water, naar een integraal watersysteem in Dordrecht, folder gemeente Dordrecht, Grontmij en ZHEW
  • Water in de bebouwde omgeving, produktie van DHV in opdracht van LNV
  • Waterbeheersing Stedelijke Gebieden, dr.ir. F. van de Ven, Faculteit Civiele Techniek TU Delft, 1995
  • Waterpalet, brochure NPSE, 1995
  • Waterplan Delft, een blauw netwerk (concept), deel 1, beleidsprogramma, IBN/DLO/BOOM + gemeente Delft, maart 1999
  • Waterplan Delft: een blauw netwerk, gemeente Delft, augustus 2000
  • Waterplan Den Haag, eindversie februari 1999 (beleidsdeel + operationeel deel)
  • Waterschappen in de bebouwde kom, handleiding stichting Natuur en Milieu, feb. 1998
  • Zichtbaar, tastbaar, zinvol, de integratie van natuur en techniek in de vormgeving van stedelijk water, Hildrud Pötz, Pierre Bleuzé, Rotterdam 1998


Laatste wijziging: 28 februari 2001, netplek Initiatiefgroep Natuurbeheer in Delft | ind@datadelft.com